صفحه نخست / آخرین مطالب / مشروطه‌چی قادین‌لار

مشروطه‌چی قادین‌لار

یاخین کئچمیشده، ناصرالدین شاه دؤنمینده اولان تنبکی (تانباکی) نهضتینده قادین‌لارین میتینق‌لره قاتیلیب یاراقلی - یاساقلی دوشمنه قارشی ساواشدیقلارینی بلگه‌لردن اؤیرنیریک. توتون - تنبکی یا همن رئژ جریانیندا تبریزلی‌لر تپکی اولاراق بازاری باغلاییرلار. نئچه گون اوندان سونرا دؤولت بو اعتراضلارا سون قویماق اوچون بازاری آچدیریر. بیر - ایکی ساعات کئچمه‌دن نئچه یاراقلی قادین بازارا گلیب زورلا یئنی‌دن بازاری باغلاتدیریرلار. بونلارین باشچیسی اونباشی زینب و بیبی شاه زینب کیمی تاخما آدلاری اولان زینب پاشا ایدی. نهایت کوتلوی چابالارین سونوجوندا شاه گئری اوتورماق زوروندا قالیر.

یازار: محمدرضا خیری فام

آذربایجانلی قادین‌لار بوتون تاریخیمیزده اولدوغو کیمی مشروطه دؤنمینده‌ده اؤزگور و باغیمسیز یاشاماق اوچون دؤولت و ایشغالچی روسلارا قارشی ساواشیردیلار.

چاغداش تاریخیمیزین صحیفه‌لرینی ورقله‌ییب باخدیقدا نئچه – نئچه قادینین ایزی گؤرونور. بو یازیدا چاغداش تاریخیمیزه ایز بوراخان ایگید قادینلاردان دانیشاجاغیق.

یاخین کئچمیشده، ناصرالدین شاه دؤنمینده اولان تنبکی (تانباکی) نهضتینده قادین‌لارین میتینق‌لره قاتیلیب یاراقلی – یاساقلی دوشمنه قارشی ساواشدیقلارینی بلگه‌لردن اؤیرنیریک. توتون – تنبکی یا همن رئژ جریانیندا تبریزلی‌لر تپکی اولاراق بازاری باغلاییرلار. نئچه گون اوندان سونرا دؤولت بو اعتراضلارا سون قویماق اوچون بازاری آچدیریر. بیر – ایکی ساعات کئچمه‌دن نئچه یاراقلی قادین بازارا گلیب زورلا یئنی‌دن بازاری باغلاتدیریرلار. بونلارین باشچیسی اونباشی زینب و بیبی شاه زینب کیمی تاخما آدلاری اولان زینب پاشا ایدی. نهایت کوتلوی چابالارین سونوجوندا شاه گئری اوتورماق زوروندا قالیر.

بوتون کوتله‌نی ساواشا چاغیران زینب پاشا، چیخیشلارینین بیریسینده کیشی‌لرین اعتراض سسینی ائشیتدیکده «سیز کیشی‌لرین، گوجمچی‌لره (ظالیم‌لره) قارشی ساواشماغا جوراتینیز یوخدورسا، قورخورسونوزسا آلین بو لچه‌یی باشینیزا باغلایین» دئییب لچه‌یی کیشی‌لره ساری آتیر.

زینب پاشا و اونون ۴۰ ایگید آرخاداشی (بونلاردان یالنیز فاطما نیسه، سولطان به‌ییم ماه شرف، جان به‌ییم، خئیرانسا، ماه به‌ییم و شاه به‌ییم آدلارینی شعرلردن اؤیرنیریک) قیتلیق چاغلاریندا ایسه مؤحتکیرلرین آنبارلاریندا کی ارزاغی چیخاریب اوجوز قیمته ساتیب، پولونو مال یییه‌سینه وئریرمیشلر. خالقین بو کیمی ایشلرینه قارشی، حاکمیت ماراغا قوشونونو تبریزه چاغیریر. قوشونلا تبریزلی‌لرین آراسیندا اولان چارپیشمالاردا بیر کیشی، بئش قادین اؤلور. زینب پاشا تبریز والیسینین آنبارینین ارزاغینی‌دا تبریزلی‌لر آراسیندا بؤلوشدورور. بو آرادا باش وئرن توققوشمالار سونوجوندا ۳۰ نفر اؤلدورولوب، والی ولیعهدین ساراینا سیغینیر.

زینب پاشادان اولان سون بیلگیمیز اونون کربلایا گئتمه‌سیدیر. اما اوندان سونرا نه اولدوغونو، زینب پاشانین باشینا نه گلدییینی بیلمیریک.

آذربایجانین اونورلو و دوشونجه‌لی قادینلاری گاهدان‌دا کیشیلرین یوردلارینا و یوردداشلارینا اولان گؤرولرینی اونلارا آنماقلا، کیشیلری دوشمنله ووروشماغا چاغیریردیلار. تبریزین دوه‌چی محله‌سی دوه‌چیلی میر هاشیم‌ین الینده اولان چاغلاردا دوه‌چیلی قادین‌لار ستارخانا مکتوب یازیب بیر اؤرپکله یاناشی گئرچک درنه‌یینه (انجمن حقیقت) گؤندریرلر.

ترقی قزئته‌سینده چاپ اولان بو مکتوبون متنی بئله‌دیر: «سیزین بیزیم باره‌میزده بیر تدبیر گؤرمه‌مه‌نیز عیب دئییل می؟ رحیم خانی و باشقالارینی قووا بیلدییینیز حالدا عجبا نه اوچون بیزلری ۵۰ گون مودتینده زیندانداکی کیمی ساخلاییرسینیز؟ گلیز بیزلری خلاص ائدیز! بیزیم هامیمیزین محبتی سیز طرفده‌دیر».

ستارخان اؤرپه‌یی گؤردوکده دئییر: «بونو دوه چیلی قادینلار بیزه گؤندریبلر کی، دوه چی نی شاه چیلاردان قورتارا بیلمه‌سک باشیمیزا اؤرتک. سونرا ستارخان یوروش فرمانی وئریب، موجاهیدلر شاه‌چیلاری دوه چی دن قووورلار.

آذربایجانلی و اؤزللیکله تبریزلی قادینلار مشروطه دؤنمینده اولان ساواشلاردا اؤزللیکله تبریز شهرینین ۱۱ آیلیق موحاصیره‌سینده «آسلانین ارکک دیشیسی اولماز» سؤزونو گؤزلجه‌سینه چؤزدولر. بو قادینلار ساواش چاغلاریندا دویوش مئیدانلارینین آرخاسیندا ساواش‌چی‌لارا یئمک بیشیریب، گئییم تیکیب، جوراب توخویوب، یارالی‌لارین یارالارینی باغلاییب، سانیتارلیق (پرستارلیق) ائدیردیلر. محمد سعید اوردوبادی کیتابیندا کیشی پالتاری گئین دورد قادینین آدینی چکیب اونلاری مشروطه دئوریمینین ایلک سانیتارلاری بیلیر.

هله آذربایجانلی قادینلارین بیر سیراسی بوکیمی ایشلره قانیخماییب کیشیلرله یاناشی روسلار و تهراندان گؤندریلن اوردو ایله ساواشیرمیشلار.

روس تاریخ‌چی پاولیچ تبریز سنگرلریندن بیرینی ساوونان ۶۰ چادرالی و یاراقلی قادینلارین شکیلیندن دانیشیر. او هم‌ده حبل‌المتین گونده‌لیک قزئته‌سینین راپورلارینین بیریندن بئله نقل ائدیر: «مشروطه‌چی‌لرله شاه اوردوسونون آراسیندا اولان دؤیوشده ۲۰ مشروطه‌چی قادینین اؤلوسو کیشی پالتاریندا تاپیلیب».

۱۲۸۵ – جی ایلده مشروطه دویوشلرینین بیرینده دویوشچولردن بیریسی یارالانیر. موجاهیدلر گنج دویوشچونون پالتارلارینی چیخاریب یارالارینی باغلاماق ایسته‌دیک‌لری زامان، او مانع اولور. موجاهیدلر بو خبری ستارخانا چاتدیریب، گنج بیر دویوشچو یاراسینی سیخیب آغریدان قیوریلیر آما یاراسینی باغلاماق اوچون پالتارلارینی چیخارماغیمیزا ایذن وئرمه‌ییر، دئییرلر. ستارخان تئزجه دویوشچونون یانینا گئدیب، اونون قیز اولدوغونو بیلیر. سهراب طاهیر ( آذر- آذر ) بو گئرچک داستانی شعره چئویریب. بیز ده بو شعرین سئچیلمیش بؤلوملریندن یارارلاناراق داستانی ایزله‌ییریک.

سردار آچیر اول اونون دوشونده‌کی بوش قاتاری

پئنجک قانلی، پئنجک آلتدا زر بافتالی قیز پالتاری

پاپاغینین آلتیندا وار هؤروکلری

آغ آلنیندا مونجوقلانیب اؤلوم تری

سردار، قیزین کیم اولدوغونو اوندان سورور. قیز اؤزوندن و آلین یازیسیندان سردارا دئییر:

باجیم قالدی «مارالان» دا یارالاندی «خیاوان» دا

دئدی ووروش قیز اولسان دا، ووروشارام هر آن دئدیم

قوربان گئتدی سون قارداشیم، قان آغلادی داغیم داشیم

قورومادی گؤز یاشی، بو دونیایا عوصیان دئدیم

سونرا قیز ستارخانا وصیت ائدیب، ائینالینین اته‌یینده سنگرلرین یانیندا قویلانیلماسینی ایسته‌یه‌رک یاشاما گؤز یومور. ستارخان ایگید قیزین اؤلوسونه بئله دئییر:

قوربان گؤزون قاراسینا، قیز کؤکسونون یاراسینا

کیپریکلرین آراسینا، آغ اولدوزلار دولار قیزیم

آغلامارام گؤزوم دولسا، یئر اوزونو اؤلوم اولسا

ستار اگر ستار اولسا، قیصاصینی آلار قیزیم

گلدیم اؤلوم خبرینه، حئیران اولدوم سؤزلرینه

یوم گؤزونو، گؤزلرینه توپ توستوسو دولار قیزیم

قوی وار اولسون اعتقادین، قیز قارداشسان کیشی قادین

سن اؤلسن ده اؤلمز آدین، بو دونیادا قالار قیزیم

ائل قهرمان قیز یئتیردی، داغیم اوستدن داغ گتیردی

سنی هانسی خالق یئتیردی، او خالق ظفر چالار قیزیم.

 

داها آرتیق بیلگی لنمک ایسته ینلر بو کیتابلارا باخا بیلرلر:

۱) زینب پاشا – عبد الحسین ناهیدی آذر

۲) دومانلی تبریز (تبریز مه آلود) – محمد سعید اوردوبادی

۳) زنان در جنبش مشروطه – عبد الحسین ناهیدی آذر

۴) تفریح نامه کلثوم ننه و احوالات زینب پاشا – آغا جمال خوانساری

۵) قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت – بهزاد طاهیرزاده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *