صفحه نخست / آخرین مطالب / اختر دار فانی را وداع گفت
در 87 سالگی

اختر دار فانی را وداع گفت

صفیه مرقات خویی شاعره آذربایجانی  دیروز 13 شهریور پس از تحمل سالها بیماری در منزل خود در شهر تبریز دار فانی را وداع گفت.

به گزارش سرویس زنان یول “قادین یولو”، تشیع جنازه این شاعره صبح فردا برگزار و در قطعه هنرمندان وادی رحمت تبریز به خاک سپرده خواهد شد.

رضا همراز در خصوص در این شاعره آذربایجانی می نویسد:

سرکار خانم صفیه مرقات خویی متخلص به اختر یکی از زنان شاعر آذربایجانی می باشد که اکنون با گذشت ۸۵ سال سن در کنار شریک زندکی خود استاد پرویز صانعی به گذران زندگی مشغول است . اختر خانم به سال ۱۳۱۰ شمسی در دارالصفای خوی دیده به هستی گشوده و پس از تحصیل ابتدایی و راهنمایی به تبریز آمده و تحصیلات خویش را در دانشگاه تبریز به اتمام رسانیده اند. ایشان در ۱۶ بهمن ماه ۱۳۳۵ از دانشگاه تبریز موفق به دریافت لیسانس می شوند . عنوان پایاننامه این شاعره گوشه گیر  « بررسی سیاسی ترکیه در اواخر قرن نوزده و اوایل قرن بیست » بود . در سال ۱۳۳۵ شمسی دانشگاه تبریز طی اقتراحی  در بین شعرا بیت  زیر ادیب نیشابوری را به مسابقه می گذارد :

دل به زلف تو شد نیامد باز                              چه کند خسته بود و راه دراز …

البته ادیب نیشابوری این  شعر را باقتفای شعری از سعدی شیرازی به وزن خفیف مسدس مخبون اصلم مسبغ یا مقصور و قافیه مختوم به « آز » که فرخی نیز شعری به همین وزن و قافیه دارد سروده بود .

در این اقتراح ۷۰ نفر شرکت کرده بودند. اما هیئت ژوری ( دکتر منوچهر مرتضوی ، ادیب طوسی ، دکتر عبدالرسول خیامپور ، استاد احمد ترجانی زاده ) از میان آثار رسیده پنج شعر را انتخاب و به سه شعر منتخب جایزه دادند . نفر اوّل شهریار افشار ، نفر دوّم صفیه مرقات خویی  ، نفر سوم حسن جداری که حالیا مقیم کشور آلمان است ، نفر چهارم پرویز آقا صانعی و نفر پنجم سرهنگ آصف بودند . هدایای صفیه خانم مرقات دو جلد کتاب ارزشمندی بودند به نامهای ۱- دیوان وحشی بافقی ۲-خسرو شیرین اثر ماندگار حکیم نظامی گنجه ای . در ابتدای این کتاب ارجمند این عبارات قابل مشاهده بودند : دانشگاه تبریز این کتاب را به دوشیزه صفیه مرقات برنده دوم مسابقه شعر که در تاریخ ۱۶ بهمن انجام گردید اهداء می کند .

معاون دانشگاه تبریز – دکتر مجید امیرکبیریان ۱۶/۱۱/۳۵

در اینجا به جا خواهد بود شعری را که سرکار خانم مرقات در آن اقتراح سروده و به جهت این شعر نفر دوّم گردیده بودند را تقدیم نمائیم :

راه عشق

 

خسته از رنج این شبان دراز                                     مرغ دل آشیانه جوید باز

ای دل از تنگنای عالم تن                                           بازکن در جهان جان پرواز

پر زنان در سکوت و خلوت شب                              از در عاشقان بخواه جواز

لحظه ای سرگران ز باده عشق                                 شو بدردی کشان حق دمساز

بشنو اندرز رهروان طریق                                        تا حقیقت نمایدت ز مجاز

تا ترا آگهی دهد از خویش                                         فیض الهام حافظ شیراز

ای که خواهی براز عشق رسی                                  صدق دل پیشه گیر از آغاز

گر ترا آرزوست دیدن دوست                           همّتی کن که یافت خواهی باز

همچو پروانه گرد شمع رخش                           پر زنان بال و پر بسوز و بساز

سرو تن در طریق عشق ببخش                       دل و دین در هوای دوست بباز

از حسودان و غافلان مندیش                           گر کنندت زبان به طعنه دراز

که ز سودای عشق بی خبرند                            این فرو ماندگان شهوت و آز

عاشقان در طریق حق پویند                              غافلان در هوای آز و نیاز

من نگفتم حدیث عشق درون                             اشگها داد آگهی زین راز

دیده چون چشمه دل پر از خونست                عاجزم از بیان سوز و گداز

هر زمان بانگ جاودانی عشق                          می شود از دلم طنین انداز

سخت درمانده ام از این سودا                         دل من بی قرار و او غمّاز

من دلداده آرزومندم                                       که رسم بر در بت طناز

بینم اندر سکوت و حال و خیال                            دلبر عشق را به عشوه و ناز

به تبسم گشوده لب برمن                                نغمه ها ساز می کند با ساز

گوید ای خسته دل کنون باز آی                   دامن گرم ماست خسته نواز

تا به منزلگه مراد رسی                                   رهی از رنج این نشیب و فراز .

مجموعه آثاری که به قلم این شاعره نوشته شده را به این صورت می توان نام برد :

۱-رهگذر کوچه باغ – اوّلین مجموعه منتشر شده شاعره است که در سال ۸۱ در تبریز منتشر شده است .

۲-تاریخ منظوم و منثور ۰ خلاصه ای از تاریخ جهان از بدو پیدایش انسان تا عصر حاضر . این تاریخ منظوم در سال ۸۴ به توسط نشر هاشمی سودمند در منظری جالب انتشار یافته است .

۳-سوّمین مجموعه شعر از خانم صفیه مرقات خویی ۰ صانعی – این دفتر در سال۱۳۹۳ به همّت آقای پرویز صانعی در شمارگان محدود منتشر گردیده .

۴-بررسی سیاسی ترکیه در اواخر قرن نوزده و اوایل قرن بیست . این کتاب تئز لیسانس صاحب ترجمه است که در سال ۱۳۳۵-۱۳۳۶ زیر نظر مرحوم دکتر رحیم هویدا به اتمام رسانیده بود .

۵-جزوه پوست با لوازم گینو – اثری منتشر نشده

۶- خاطرات : این اثر نیز هنوز منتشر نگردیده است .

سرکار خانم میرقات خویی علاوه بر اینکه به زبانهای ترکی و فارسی آشنایی دارند و به این دو زبان دارای آثاری هستند که در سطور بالا بدانها اشاره گردید .

این شاعره نه چندان معروف در تاریخ ۱۳۳۸ با همکلاسی خود استاد پرویز صانعی پیمان زناشوئی می بندند . در سال ۱۳۳۹ اوّلین فرزندشان آقا سیامک قدم به کره خاکی می گزارد و بعد از ایشان بابک و فرانک . فرزندان این ذوج مهربان همگی تحصیلات عالی را طی کرده و مهندس سیامک مقیم کانادا ، دکتر بابک در تهران اتراق نموده و دکتر فرانک نیز در ترکیه به گذران عمر و خدمت به همنوع مشغولند . شاعره مورد بحث ما ۳۰ سال از عمر خود را در دبیرستان های دزفول و تبریز در کثوت دبیری به سر کرده اند . حاصل این ۳۰ سال تربیت بیش از هزاران دانش آموز به جامعه می باشد که تعدادی از آنها در مدارج عالی مشغول خدمت هستند. متاسفانه چند سالی است که شاعره مورد بحث ما دچار مرضی صعب العلاج گردیده و همچنان با شوهر وفادار خویش آقای صانعی به همراه چند پرستار تقریباً خانه نشین می باشند . در اینجا سطوری نیز از شوهر خانم مرقات خویی نوشتن خالی از لطف نیست . ایشان چنانکه مذکور گردید استاد پرویز صانعی مولف چندین اثر می باشند که در سال ۱۳۰۹ در قصبه زیبای زنوز دیده به جهان گشوده و در اوج جوانی در این شهر بزرگ مشغول زندگی هستند . شوهر خانم مرقاتی پروانه وار گرد ایشان می گردند و به عنوان رفیقی شفیق همچون اوایل زندگی به مهربانی از ایشان مراقبت می نمایند . شاعره مورد بحث ما علاوه بر این که در ادبیات دستی دارند ، در هنرهای مستظرفه نیز بی اطلاع نیستند . هنوز در دیوار منزل مسکونی شان چندین تابلو ازکارهای معرّق کاری ایشان زینت بخش بوده و چندین میز و اشیاء دیگر نیز از  معظمه باقی است . برای این شاعره پیشکسوت آرزوی صحت و سلامتی عاجل می نمائیم .

 

 

منابع مورد استفاده و توضیحات  :

۱-    مصاحبه حضوری با آقای پرویز صانعی خیّر نیک اندیش تبریزی که اخیراً کتابخانه شخصی خود را که مشتمل بر ۴۵۰ جلد کتاب به زبانهای ترکی ، فارسی ، فرانسه و انگلیسی بود به کتابخانه تربیت تبریز اهدا نمودند .

۲-    کلیه کتابهای شاعره موصوف در کتابخانه محقّر نگارنده موجود می باشند .

۳-    از دیگر شاعرانی که در اقتراح دانشگاه تبریز شرکت نموده بودند می توان به شعرایی چون دکتر میر منوچهر مرتضوی  و دیگران اشاره کرد که سه بیت اوّل شعر بعضی از شعرا ذیلاً تقدیم می گردد :

می نهفتم ز چشم مردم راز                                        گر نمی گفت دیده غماز

طبل اندر گلیم نتوان زد                                             راز نتوان نهفت با آواز

قصه ی تار و زخمه مضراب                                دانی آنجا که بر خروشد ساز …

ادیب طوسی :

خواستم تا نهفته ماند راز                                     درد عشقش یکی نگفتم باز

لیک آخری ز نا صبوری دل                                شد مرا اشک دیدگان غماز

دل به سودای عشق رفت نماند                  جز خیالش کنون مرا دمساز …

استاد احمد ترجانی زاده :

آه از دست دیده غماز                              کو نهفته نمی گذارد راز

راز پنهان آتش دل را                               آب دیده همی بگوید باز

آب و آتش مخالفند آری                      وین سخن را به شرح نیست نیاز …

ابراهیم علومی :

طایر طبع من بسوز و گداز                         خواست تا بر فلک کند پرواز

شب تاریک حال دل برهم                           خسته از قیل و قال اهل مجاز

پرده های سیاه ظلمت شب                     سخت پوشیده بر نشیب و فراز …

پرویز شهریار افشار « شهرزاد اورموی » :

زندگی چیست ؟ خواب تلخ و دراز                  سرگذشتی پر از ملال و نیاز

عشق باید که تا کسی باشد                         مرد این راه پر نشیب و فراز

ورنه هرگز به پای خسته عقل                     ره نیابد کسی به پرده راز …

حسن جداری :

همه شب تا سحر ترانه ساز                      سوز قلب شکسته گوید باز

شاعری را که سوز دل باشد                   روح بخش است سوز ناله ساز

در دلم شور تازه انگیزد                          ناله شور و نغمه شهناز …

پرویز صانعی :

دردم از حد فزون و قصه دراز                          نامه را از کجا کنم آغاز ؟

مرغ دل در سکوت این شب تار                      تک و تنها همی کند پرواز

دور از یار و از دیار چه سود                      ناله ها گر کند به سوز و گداز …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *